W odpowiedzi na zaproponowany przez Ministerstwo Obrony Narodowej projekt zmian w ustawie o  Żandarmerii Wojskowej, Fundacja Panoptykon przekazała Ministerstwu swoje uwagi, zdecydowanie krytyczne. Większość proponowanych zmian zmierza w kierunku poszerzenia uprawnień Żandarmerii Wojskowej i uczynienia z niej nieomal równorzędnej służby z ABW czy CBA. Jednocześnie zasięg działań operacyjno-rozpoznawczych Żandarmerii miałby zostać rozciągnięty na osoby cywilne, które są podejrzewane o prowadzenie działalności przestępczej razem z wojskowymi, a zatem potencjalnie na każdego z nas. Mowa o takich uprawnieniach, jak podsłuchiwanie, stosowanie monitoringu wizyjnego w miejscach publicznych, dostęp do tajemnicy bankowej i zeznań podatkowych żołnierzy.

Zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa, dla każdej dodatkowej kompetencji przyznanej władzy publicznej, szczególnie jeśli jej wykonywanie wiąże się z ograniczeniem praw i wolności człowieka, musi istnieć obiektywne uzasadnienie. Taki argument musi być jednak poparty rzetelną analizą skuteczności prowadzonych działań operacyjnych, opiniami niezależnych ekspertów i studiami porównawczymi.

Podsumowując: wybory przebiegły zgodnie z prawem, jednak na krytykę zasługuje to, że kandydatury zgłoszono w ostatniej chwili. Taka praktyka stanowi naruszenie dobrego obyczaju i utrudnia realną kontrolę kwalifikacji kandydatów. Dodatkowo, niedostateczne planowanie prac parlamentu spowodowało, że poprzedni Inspektor musiał pełnić obowiązki przez ponad 3 tygodnie po zakończeniu kadencji.

PEŁNA TREŚĆ OŚWIADCZENIA:

HELSIŃSKA FUNDACJA PRAW CZŁOWIEKA
INPRIS – INSTYTUT PRAWA I SPOŁECZEŃSTWA
FUNDACJA PANOPTYKON

 

                                                                                                                             Warszawa, 4 sierpnia 2010

A. WPROWADZENIE

Koalicja prowadziła od 27 maja do 25 czerwca 2010 monitoring wyborów Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO). Koalicja składa się z trzech organizacji pozarządowych: Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, INPRIS - Instytutu Prawa i Społeczeństwa oraz fundacji PANOPTYKON. Nasze działanie nawiązuje do realizowanego od 2006 roku obywatelskiego monitoringu kandydatur na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego (OMX TK) oraz Rzecznika Praw Obywatelskich (OMX RPO). Idea obywatelskiego monitoringu wyborów na ważne stanowiska w państwie wzięła się z przekonania, że jako obywatele mamy prawo kontrolować kwalifikacje zgłaszanych kandydatów, ponieważ od tego zależy jakość ich pracy dla społeczeństwa.

Przedstawiamy wyniki monitoringu procedury wyborów GIODO. Koalicja nie ocenia merytorycznych kwalifikacji kandydatów (podobnie jak np. monitoring wyborów parlamentarnych przez międzynarodowych obserwatorów nie obejmuje merytorycznej oceny kandydatów na posłów). Z merytoryczną oceną kandydatury dr. Wojciecha Wiewiórowskiego można zapoznać się w oświadczeniu Fundacji PANOPTYKON.

Materiały zebrane w toku monitoringu (kwestionariusz, życiorys, wybrane dokumenty z Sejmu i Senatu, nagranie wideo z przesłuchania publicznego) można znaleźć tutaj.

B. USTALENIA

1. Kluby parlamentarne przedstawiły dwie kandydatury:
- dr Wojciecha Wiewiórowskiego (zgłoszony przez klub „Platforma Obywatelska”), oraz
- prof. Dariusza Góreckiego (zgłoszony przez klub „Prawo i Sprawiedliwość”).

2. Obywatelskiemu monitoringowi poddał się dr Wojciech Wiewiórowski. Profesor Dariusz Górecki odmówił.
 
3. Doktor Wiewiórowski przekazał koalicji komplet informacji na swój temat, odpowiedział obszernie na pytania zadane na piśmie, wziął udział w dwu i pół godzinnym przesłuchaniu obywatelskim. W toku przesłuchania kandydat podkreślał, że jeśli zostanie wybrany na stanowisko GIODO, położy nacisk na współpracę ze społeczeństwem obywatelskim.

4. Doktor Wojciech Wiewiórowski specjalizuje się w prawie nowych technologii, informatyzacji oraz informatyce prawniczej. Posiada wiedzę z zakresu prawa ochrony danych osobowych, szczególnie w kontekście stosowania technologii informatycznych. Doświadczenie kandydata jest udokumentowane w postaci listy pełnionych funkcji, publikacji i wystąpień publicznych. Doktor Wojciech Wiewiórowski przez ostatnie trzy lata pełnił funkcję Dyrektora Departamentu Informatyzacji MSWiA. W tej roli brał udział w pracach legislacyjnych dotyczących m.in. ustawy o informatyzacji, ustawy o ochronie danych osobowych, ustawy o pl.ID. Szczegóły na temat wykształcenia, doświadczenia zawodowego, zainteresowań naukowych i działalności dydaktycznej kandydata można znaleźć w odpowiedziach na nasz kwestionariusz.

5. Przed posiedzeniem sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka wnioskodawcy wycofali kandydaturę profesora Góreckiego.

6. Doktor Wiewiórowski stawił się przed Komisją Sprawiedliwości i Praw Człowieka 24 czerwca 2010. Komisja po dyskusji pozytywnie zaopiniowała kandydaturę.

7. 25 czerwca 2010 Sejm powołał Wiewiórowskiego na Generalnego Inspektora Danych Osobowych. Objęcie stanowiska przez Inspektora wymaga wyrażenia zgody przez Senat oraz ślubowania wobec Sejmu (zob. art. 8 i 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 o ochronie danych osobowych).

8. 13 lipca 2010 upłynęła kadencja poprzedniego Inspektora, Michała Serzyckiego, który z mocy prawa pełni obowiązki GIODO do czasu objęcia stanowiska przez dr Wojciecha Wiewiórowskiego.

9. 22 lipca 2010 Senat uchwalił zgodę na powołanie dr Wiewiórowskiego.

10. 4 sierpnia 2010 dr Wiewiórowski złożył wobec Sejmu ślubowanie. Tego dnia obejmuje stanowisko i jest to początek jego kadencji.

C. OCENA WSPÓŁPRACY Z SEJMEM

1. Kalendarz prac

Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wybiera Sejm. Monitoring wyborów GIODO wymaga zatem przynajmniej minimalnej współpracy ze strony Sejmu. Monitoring wymaga także czasu na zbieranie i analizę informacji, organizację przesłuchania, publikację materiałów. Tymczasem kluby parlamentarne często zwlekają ze zgłoszeniem kandydatur do ostatniej chwili. Ta praktyka radykalnie utrudnia obywatelom monitoring. Tak było i tym razem.

13 lipca 2010 upłynęła kadencja obecnego Inspektora. Zgodnie z Regulaminem Sejmu wniosek o powołanie następcy należało zgłosić najpóźniej 30 dni przed upływem kadencji, czyli 14 czerwca 2010.

Przewidując, że zgłoszenia trafią do opinii publicznej w ostatniej chwili, jeszcze 27 maja 2010 wystosowaliśmy do Marszałka Sejmu oraz klubów i kół poselskich z prośbą o rychłe oficjalne wskazanie kandydatów na GIODO. Nie spowodowało to jednak przyspieszenia działań. Pismem z 2 czerwca 2010 poinformowano nas, że jeszcze nie wpłynęły żadne kandydatury.

Lista kandydatów (Druk Sejmowy 3155), która wymienia dwie kandydatury zgłoszone przez kluby, nosi datę 16 czerwca. Natomiast strona internetowa Sejmu podaje w spisie Druków Sejmowych i w metryce dokumentu datę 14 czerwca. W związku z powyższą rozbieżnością Koalicja nie może stwierdzić, kiedy powstała lista kandydatów. Zweryfikowanie, czy wnioskodawcy dochowali terminu, utrudnia również fakt, że lista nie zawiera informacji, kiedy wpłynęły kandydatury.

Posiedzenie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka Sejmu zostało zaplanowane już 9 dni po ogłoszeniu listy kandydatów (24 czerwca), a samo głosowanie na sesji plenarnej Sejmu następnego dnia.

W efekcie koalicja prowadząca monitoring miała tylko 9 dni na przeprowadzenie całego procesu, co obejmuje: skontaktowanie się z kandydatami, przesłanie im zaproszenia do udziału w projekcie wraz z kwestionariuszem i pytaniami, analizę uzyskanych informacji, przygotowanie i przeprowadzenie przesłuchania, upublicznienie materiałów z przesłuchania.

2. Współpraca z Komisją Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Na powyższym tle pozytywnie wypada współpraca z Komisją Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która przeprowadziła przesłuchanie kandydata na GIODO oraz wydawała opinię na jego temat. Przewodniczący, poseł Ryszard Kalisz zezwolił przedstawicielom koalicji na udział w posiedzeniu Komisji, mimo zgłoszenia zainteresowania przez nas na dzień przed posiedzeniem, a także umożliwił nam zabranie głosu i zadawanie pytań kandydatowi podczas posiedzenia.

D. WNIOSKI

1. Wysiłek organizacji pozarządowych ułatwił zainteresowanym weryfikację kwalifikacji kandydata i praworządności procedury wyborów.

2. Koalicja nie zauważyła naruszeń prawa przy wyborze GIODO.

3. Koalicja nie zauważyła naruszeń dobrych obyczajów przy wyborze GIODO z wyjątkiem zgłaszania kandydatur w ostatnim prawnie dopuszczalnym terminie. Kluby zgłosiły kandydatury w terminie przewidzianym przez prawo, ale za późno, żeby umożliwić obywatelom wnikliwą weryfikację kandydata i żeby zapewnić kadencji na stanowisku GIODO. 9 dni to za mało na sprawdzenie kwalifikacji kandydata na ważne stanowisko państwowe a zarazem organ ochrony konstytucyjnych praw obywateli. Odpowiedzialność za utrwalenie w tej sprawie złego obyczaju spoczywa na klubach zgłaszających kandydatury: na Platformie Obywatelskiej oraz na Prawie i Sprawiedliwości.

E. POSTULATY

1. Koalicja organizacji obywatelskich powtarza postulat, aby zgłaszać kandydatury w terminie umożliwiającym sprawdzenie kwalifikacji.

Nazwiska kandydatów należy przedstawiać z należytym wyprzedzeniem zanim upłynie okres zgłaszania kandydatur. Jest to potrzebne, aby decydenci i opinia publiczna mogli realnie zapoznać się z kwalifikacjami kandydata. Taka praktyka umożliwia w razie potrzeby wycofanie kandydatury (np. gdyby ujawniono fakty źle rzutujące na kwalifikacje kandydata) i zaproponowanie innej kandydatury bez zagrożenia ciągłości urzędu. Obecna praktyka powoduje, że kontrola kwalifikacji kandydatów musi odbywać się ekspresowo, więc z konieczności powierzchownie -- a gdyby doprowadziła do negatywnych ustaleń, to zagraża spóźnionym wyborem. Na przykład, gdy z kandydowania na sędziego Trybunału Konstytucyjnego wycofał się Kazimierz Barczyk, w Trybunale powstał wakat przez ponad dwa miesiące do czasu przeprowadzenia od nowa wyborów innego kandydata. W wypadku dr Wiewiórowskiego, którego powołanie przebiegło bez przeszkód formalnych czy politycznych, nie powstał formalnie wakat, a mimo tego przez ponad 3 tygodnie poprzedni Inspektor musiał pełnić obowiązki GIODO, żeby zapewnić ciągłość urzędu.

2. Druk Sejmowy informujący o kandydaturach powinien zawierać informacje o dacie wpłynięcia odpowiednich wniosków oraz czy zgłoszono je w regulaminowym terminie.

Zły zwyczaj zgłaszania kandydatur w ostatniej chwili rodzi potrzebę rygorystycznej weryfikacji, czy wniosek wpłynął w terminie. Obywatele powinni mieć bezpośredni dostęp do informacji i zapewnienia kompetetnego organu, czy dochowano prawnego terminu zgłoszenia kandydatury.

Nasza akcja apelowania do polskich eurodeputowanych o poparcie Deklaracji Pisemnej nr 12/2010 o braku przejrzystego procesu negocjowania i potencjalnie budzącej zastrzeżenia treści umowy ACTA odniosła względny sukces. Liczba posłów popierających Deklarację w ciągu 10 dni zwiększyła się z 6 do 23 osób, czyli prawie połowa wszystkich deputowanych (imienna lista popierających poniżej). To jednak nie wystarczyło. Do sukcesu całej akcji potrzebowaliśmy poparcia bezwzględnej większości  posłów w Parlamencie Europejskim. Ostatecznie zabrakło jedynie 16 podpisów! To jednak nie koniec walki przeciw ACTA. Kolejne podejście pod przyjęcie Deklaracji WD12 już 9 września. 

Dlaczego ta inicjatywa ma tak duże znaczenie polityczne?

Po pierwsze, przyjęcie Deklaracji WD12 może mieć kluczowe znaczenie dla procesu negocjacji ACTA i treści ostatecznego porozumienia. Zgodnie ze stanowiskiem zawartym w tej deklaracji układ ACTA nie powinien pośrednio nakładać obowiązku ujednolicenia unijnego prawa autorskiego, prawa patentowego ani prawa znaków towarowych. Ponadto, Deklaracja stwierdza, że umowa nie powinna ograniczać prawa do rzetelnego procesu sądowego a usługodawcy internetowi nie powinni ponosić odpowiedzialności za dane przekazywane lub przechowywane w ramach świadczonych przez nich usług w stopniu, w jakim oznaczałoby to uprzednie kontrolowanie lub filtrowanie danych.

Po drugie, w tej grze stawką jest nie tylko los umowy ACTA; obserwujemy także próbę sił pomiędzy "starymi" państwami członkowskimi i ich największymi ugrupowaniami, a do tej pory raczej marginalizowaną "resztą". Polityczny "krajobraz", jaki wyłania się z mapy poparcia dla Deklaracji WD12 nie pozostawia wątpliwości co do zachodzącego procesu: przeciwko niej są deputowani z największych ugrupowań, reprezentujący jednocześnie największe państwa UE (Niemcy, Włochy, Wielka Brytania). W tych państwach poparcie pochodzi tylko z mniejszych partii. Akcja zbierania podpisów pod Deklaracją WD12 ma zatem charakter organizowania się opozycji przeciw zastanemu układowi w kwestii podejścia do spraw egzekwowania własności intelektualnej. Stąd też wyraźny opór materii politycznej. Jest jednak szansa, że w wyniku tego tarcia kształtuje się koalicja, która wystąpi przeciw establishmentowi, jaki stanowią biznes medialny oraz  grupy rządzące Niemiec, Wielkiej Brytanii i Włoch.

Wedle obecnego stanu poparcia dla Deklaracji w Parlamencie Europejskim, Polska plasuje się na 19 miejscu. Szczegółowa klasyfikacja poniżej.

Piszcie do swoich posłów i przypominajcie im o "drugiej szansie"!

A. Klasyfikacja poparcia dla Deklaracji WD12 według krajów na dzień 8 lipca

1. Słowenia: 85.7%
2. Irlandia: 75.0%
3. Dania : 69,2%
3. Finlandia : 69.2%
5. Cypr: 66,6%
5. Estonia: 66.6%
7. Szwecja: 61.1%
8. Rumunia: 60.6%
9. Holandia: 60.0%
10. Belgia: 59.1%
11. Hiszpania: 56,0%
12. Grecja: 54.5%
13. Słowacja: 53.8%
14. Francja: 52.8%
15. Luksemburg: 50.0%
15. Portugalia: 50.0%
15. Węgry: 50.0%
18. Austria: 47.1%
19. Polska: 46.0%
20. R. Czeska: 45.5%
21. Litwa: 41.7%
22. Malta: 40.0%
23. Niemcy: 38.4%
24. Łotwa: 37.5%
25. Włochy: 36.1%
26. W. Brytania: 33.3%
27. Bułgaria: 23.5%

B. Imienna lista polskich posłów podpisanych pod Deklaracją WD12

Piotr BORYS, PPE
Tadeusz CYMAŃSKI, ECR
Ryszard CZARNECKI, ECR
Lidia Joanna GERINGER de OEDENBERG, SD
Adam GIEREK, SD
Andrzej GRZYB, PPE
Małgorzata HANDZLIK, PPE
Jolanta Emilia HIBNER, PPE
Sidonia Elżbieta JĘDRZEJEWSKA, PPE
Filip KACZMAREK, PPE
Lena Barbara KOLARSKA-BOBINSKA, PPE
Paweł Robert KOWAL, ECR
Jan KOZŁOWSKI, PPE
Bogusław LIBERADZKI, SD
Elżbieta Katarzyna ŁUKACIJEWSKA, PPE
Bogdan Kazimierz MARCINKIEWICZ, PPE
Jan OLBRYCHT, PPE
Czesław Adam SIEKIERSKI, PPE
Bogusław SONIK, PPE
Róża THUN, PPE
Jacek WŁOSOWICZ, ECR
Janusz Władysław ZEMKE, SD
Zbigniew ZIOBRO, ECR

C. Klasyfikacja według partii politycznych

PSL – 2 (66.6%)
SLD/UP – 4 (57.7%)
PO – 12 (48.0%)
PiS – 5 (33.3%)


Więcej na temat akcji przeciw ACTA:

Parlament Europejski zaakceptował dziś porozumienie UE-USA o przekazywaniu danych bankowych SWIFT, po tym jak poprzednią umowę odrzucił w lutym, wskazując na niewystarczającą ochronę prywatności obywateli państw UE. Za było 484 posłów, przeciwko 109.

Problem w tym, że umowa wciąż nie spełnia standardów ochrony prywatności.

Europejskie organy ochrony danych (tj. Grupa Robocza Art. 29, zrzeszająca odpowiedników polskiego GIODO ze wszystkich państw Unii Europejskiej) krytykuje w swoim oświadczeniu prasowym porozumienie między UE i USA w sprawie przekazywania danych bankowych SWIFT, twierdząc wprost, że:

Umowa między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi w sprawie przetwarzania i przekazywania danych z komunikatów finansowych przez UE Stanom Zjednoczonym do celów Programu śledzenia środków finansowych należących do terrorystów, nie jest zgodna z tawodawstwem w zakresie ochrony prywatności. Europejskie organy ochrony danych nie są zadowolone z zabezpieczeń w umowach dotyczących transakcji finansowych zawieranych między UE a USA.

O zastrzeżeniach wobec porozumienia SWIFT pisaliśmy już wcześniej - Fundacja Panoptykon interweniowała w tej sprawie w apelu do polskich Eurodeputowanych oraz listach do GIODO i Rzecznika Praw Obywatelskich. Według naszych informacji Rzecznik planuje zająć stanowisko w tej sprawie.

NA CZYM POLEGA PROBLEM Z POROZUMIENIEM SWIFT?

Porozumienie zakłada przekazywanie amerykańskim służbom hurtowych ilości danych osobowych dotyczących wszystkich klientów banków i instytucji finansowych, bez konieczności wykazywania, że konkretne osoby znajdują się w kręgu podejrzeń o działania związane z finansowaniem terroryzmu, ani też że toczy się w ich sprawie jakiekolwiek postępowanie.  W tym sensie postanowienia dotyczące transferu danych naruszają podstawowe zasady prawa do ochrony danych osobowych, czyli zasady niezbędności i proporcjonalności. Tak głębokich naruszeń prawa do prywatności nie będzie można później naprawić przy pomocy mechanizmów nadzoru i kontroli.

Porozumienie w obecnym kształcie nie gwarantuje obywatelom Unii Europejskiej, poddanym procedurze przekazywania danych, odpowiednich środków ochrony prawnej. Według sprawozdawców, porozumienie gwarantuje Europejczykom prawa analogiczne do tych, jakie przysługiwałyby obywatelom USA.  Jednak, w opinii Grupy Roboczej Art. 29, prawo do niedyskryminacyjnego dochodzenia roszczeń przed sądem w USA przez osoby fizyczne, których dane osobowe są przetwarzane w UE, nie jest w pełni zagwarantowane. Sama umowa nie stanowi wyraźnie, że USA będą respektować to prawo, a jednocześnie określa, że nie będzie ustanawiać ani przyznawać żadnych nowych praw ani przywilejów dla Europejczyków. Jako że prawo USA nie przewiduje żadnych praw do dochodzenia roszczeń osobom nie będącym obywatelami USA, "organy ochrony danych UE poważnie wątpią, czy sądowe dochodzenie roszczeń rzeczywiście będzie dostępne dla osób nie będących obywatelami USA".

Dane przekazywane w ramach systemu SWIFT powinny podlegać takim samym sądowym procedurom odwoławczym, jakie stosuje się w wypadku danych zbieranych na terenie Unii Europejskiej. Obejmują one między innymi odszkodowania w razie niezgodnego z prawem przetwarzania danych osobowych. Pojawiają się również  zastrzeżenia co do skuteczności gromadzenia hurtowych ilości danych jako środka przeciwdziałania terroryzmowi. Jak wskazują przeprowadzone badania, dane zaczerpnięte z tego typu źródeł nie są ani niezbędne, ani wystarczające do przeciwdziałania aktom terroryzmu.

Wreszcie, kontrowersje i wątpliwości prawne budzi czas, przez jaki dane zgromadzone przez służby specjalne mają być przechowywane. Pięcioletni okres wydaje się nazbyt długi i pozbawiony merytorycznego uzasadnienia. Tak drastyczne jego wydłużenie w odniesieniu do innych środków bezpieczeństwa, np. retencji danych telekomunikacyjnych, gdzie górnym limitem czasu przechowywania danych są dwa lata, wydaje się niewspółmierne do celu zbierania danych.

W treści Deklaracji jest mowa m.in. o tym, że układ ACTA nie powinien pośrednio nakładać obowiązku ujednolicenia unijnego prawa autorskiego, prawa patentowego ani prawa znaków towarowych. Umowa nie powinna też ograniczać prawa do rzetelnego procesu sądowego. Ponadto usługodawcy internetowi nie powinni ponosić odpowiedzialności za dane przekazywane lub przechowywane w ramach świadczonych przez nich usług w stopniu, w jakim oznaczałoby to uprzednie kontrolowanie lub filtrowanie danych.

To bardzo ważna inicjatywa i ostatni moment, żeby kluczową deklarację polityczną w procesie negocjowania ACTA uczynić wiążącą. Wszystko w rękach eurodeputowanych. I dlatego my musimy na te ręce patrzeć. Parlament Europejski już trzykrotnie sprzeciwił się sposobowi negocjacji porozumienia ACTA, ale jak dotąd niewiele się zmieniło. 

Zachęcamy do podpisywania się pod petycją!